5 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile akaryakıt fiyatlarında uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurlarına bağlı dalgalanmaların tüketiciye doğrudan ve yüksek oranlarda yansımasının önüne geçilmesini amaçlayan yeni bir fiyat endeksleme mekanizması yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu kararın eki niteliğinde yayımlanan düzenleme ile akaryakıt ürünleri bakımından daha önce kamuoyunda “eşel mobil sistemi” olarak bilinen vergi dengeleme mekanizmasına benzer bir model tekrar uygulamaya alınmıştır. Bu sistem, akaryakıt fiyatlarında meydana gelebilecek ani artışların belirli bir kısmının Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılanması suretiyle tüketici fiyatlarının daha sınırlı şekilde değişmesini hedeflemektedir.
Eşel Mobil Sisteminin Temel Mantığı
Yeni düzenleme kapsamında akaryakıt ürünleri üzerindeki mevcut ÖTV tutarının %75’ine kadar olan kısmı, uluslararası piyasalardaki fiyat artışlarını karşılayacak bir vergi bariyeri (tampon mekanizma) olarak kullanılacaktır.
Başka bir ifadeyle, küresel petrol fiyatları veya döviz kurlarındaki artış nedeniyle akaryakıt maliyetlerinde meydana gelen artışların belirli bir kısmı ÖTV indirimi yoluyla karşılanacak ve bu sayede pompa fiyatlarına doğrudan yansıtılmayacaktır.
Bu sistem, kamuoyunda daha önce uygulanan eşel mobil mekanizmasının güncellenmiş bir versiyonu olarak değerlendirilebilir.
Sistem Nasıl Çalışacak?
Düzenlemenin işleyişi somut bir örnek üzerinden daha anlaşılır hale getirilebilir;
Motorin Ürünü Üzerinden Örnek
Motorinde mevcut ÖTV tutarının 14 TL olduğu varsayıldığında:
- Bu tutarın %75’i = 10,5 TL olacaktır.
- Bu tutar, fiyat artışlarını karşılayacak vergi tamponu olarak kullanılacaktır.
Küresel piyasalardaki gelişmeler ve döviz kurlarındaki artış nedeniyle motorin maliyetinde 13 TL’lik bir artış oluştuğunu varsayalım.
Bu durumda sistem şu şekilde çalışacaktır:
- 10,5 TL’lik kısım, kararname kapsamında ÖTV tutarından düşülerek karşılanacaktır.
- ÖTV tutarı üzerinden hesaplanan %20 KDV (2,1 TL) ile birlikte toplam 12,6 TL’lik maliyet artışı vergi mekanizmasıyla sübvanse edilmiş olacaktır.
- Artış tutarından geriye kalan 0,40 TL ise pompa fiyatlarına yansıyacaktır.
Bu sayede uluslararası piyasalarda oluşan 13 TL’lik maliyet artışının büyük bölümü tüketici fiyatlarına yansımamış olacaktır.
Söz konusu düzenleme özellikle:
- akaryakıt dağıtım şirketleri
- akaryakıt istasyonu işletmecileri
- enerji piyasası aktörleri
bakımından pompa fiyatlarının oluşumunda vergi unsurlarının daha aktif rol oynayacağı yeni bir döneme işaret etmektedir.
Eşel mobil sistemi sayesinde:
- akaryakıt fiyatlarında ani ve sert artışların tüketiciye yansıması sınırlandırılmakta,
- piyasalarda fiyat oynaklığının azaltılması hedeflenmekte,
- enerji piyasasında daha öngörülebilir bir fiyat yapısı oluşturulması amaçlanmaktadır.
10995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren düzenleme, akaryakıt fiyatlarında uluslararası piyasa kaynaklı dalgalanmaların etkisini azaltmayı amaçlayan eşel mobil temelli bir vergi dengeleme mekanizması getirmektedir.
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/03/20260305.pdf